It’s about time to question privatisation in Kosovo

Privatisation is a fundamentally political issue. As one of many types of economic policies, privatisation can be defined as the transfer of property or production from the public sector of an economy to private ownership and operation. Privatisation is a way of regulating property relations by changing something from state to private control. In most electoral democracies, this issue – the level of the state’s role in the economy and the role and scope of the private sector – is hotly disputed. It is not politically neutral, but something political parties fight bitterly over. It is an issue on which one’s opinion is decided by political sympathies and ideological outlook.

From 1999 to 2008, privatisation under formal international leadership was Kosovo’s main economic strategy: Pillar IV was the part of UNMIK formally responsible for Kosovo’s reconstruction and development, and during these nine years privatisation was the main activity of Pillar IV. Already in early autumn 1999, UNMIK had expressed clearly that it aimed to let privatisation be its main approach to Kosovo’s economy. For the next decade to come, enormous resources were spent on preparing, planning and implementing the privatisation strategy.

Privatisation was chosen by international officials in UNMIK and the EU Pillar as Kosovo’s main economic strategy not because of the exact characteristics of Kosovo’s economy, and not because a context-specific economic analysis had led them to the conclusion that privatisation would be the best way to handle Kosovo’s special economic challenges. Privatisation was chosen because UNMIK was a so-called “statebuilding” operation, and all such operations throughout the world function with a certain template, a certain model for reform, which it implements in all targets. “Statebuilding” operations’, including UNMIK’s, model for reform is based on the argument that political and economic liberalisation are necessary for international security. On the economic field, this liberalisation model call for, typically, privatisation and free trade. And this was why privatisation was chosen for Kosovo: UNMIK was a “statebuilding” operation – all operations of this kind implement a template of liberal economic reform – so privatisation was predetermined to be the approach to Kosovo’s economy for international officials. It was a preset choice.

Privatisation was chosen for Kosovo without comprehensive economic discussion on why or whether this was the best strategy for the economy, and without giving anyone from Kosovo real decision-making power. While following the “statebuilding” model, international officials planned, prepared and executed privatisation in a technical way, with a functionalistic language. This is interesting – because privatisation is not a technical issue. It is a political issue. It is an issue which in democracies are, and should be, vigorously debated, analysed and questioned – the subject of disagreement, political engagement and disputes. But in Kosovo, it was not. International officials chose, prepared and led privatisation by removing the issue from the field of democratic debate and into their own hands – talking about it, and advancing it as something technical and unquestionable.

It was one thing, though, that international officials did question while they were in charge of privatisation in Kosovo: how could they implement this ready set choice of privatisation without risking to be held accountable for the process, without risking to be sued? While UNMIK’s “statebuilding” template for economic liberalisation called for quick and large-scale privatisation, it was important for international officials to do this in a way that would not backfire by making them responsible for the process.

This aim of speedy and risk-free privatisation was complicated by the Kosovo environment. Kosovo’s recent history as part of socialist Yugoslavia, as well as its period of repression under Serbia, brought up issues making privatisation far from legally risk-free for international officials. An important issue regarded legal ownership of enterprises in Kosovo. Privatisation means selling property to private owners, but in Kosovo, international officials were unsure who owned the property that would be sold. Without establishing a legal framework for privatisation that would either clarify this, or at least protect international officials from claims related to ownership, they did not dare to start with the process.

Another concern related to international officials’ fear of being accused for overstepping their mandate when privatising: they did not feel completely confident on the scope of UNMIK’s legal authority on the field of property rights. UNMIK’s mandate expressed that it should administer property in Kosovo, but that did not mean it had the right to sell it.

In short, although Pillar IV was responsible for economic reconstruction and development, and privatisation was Pillar IV’s main activity in Kosovo, it was not primarily economic considerations that shaped internationally led privatisation in Kosovo. Instead, what dominated international officials in charge of Kosovo’s economy were legal considerations: how to privatise without being held legally responsible for the process. This was a great concern among international officials, because they believed the risk of being sued when privatising in Kosovo was considerable.

International officials great fear of accountability was manifested in the legal and operational framework of the privatisation process in Kosovo. While privatisation – a fundamentally political issue – was depoliticised and technicalised by international officials in Kosovo – the legal framework of privatisation became politicised: the whole purpose of the UNMIK-created laws for privatisation in Kosovo was to carry out the process (in line with the predetermined “statebuilding” template, and despite all the great problems international officials associated with it) without exposing international officials to legal risk.

The legal debates on privatisation in Kosovo as well as the solutions chosen for the process were dominated completely by international officials, while local views and rights were not considered important. International officials were worried about the consequences of privatisation for their own legal records – but did not pause to undertake a comprehensive review of the economic consequences of privatisation for people in Kosovo. Such a review has still not been undertaken, and therefore the exact economic consequences of privatisation remain undetermined until this day. Meanwhile, what is clear is that after a decade of privatisation as a huge “statebuilding” operation’s main approach to Kosovo’s economy, around half of the population is still without work, around half lives in poverty and Kosovo’s systems of health, education, infrastructure, local production and agriculture are very very weak. Even according to Pillar IV’s own formal aim of reconstruction and development, privatisation does not seem to have worked.

International officials were never interested in discussing the question of why or whether to privatise in Kosovo. But Kosovo has good reason to question why the process was chosen in the first place, how it really has affected the socioeconomic situation, and why privatisation is continuing.

Ka ardhur koha për ta vënë në dyshim privatizimin

Privatizimi është një çështje thelbësisht politike. Si një prej shumë llojeve të politikave ekonomike, privatizimi mund të përkufizohet si transferim i pronës ose i prodhimit nga sektori publik i një ekonomie në pronësi dhe shfrytëzim privat. Privatizimi është një mënyrë për t’i rregulluar marrëdhëniet pronësore duke kaluar diçka nga kontrolli shtetëror në kontroll privat. Në shumicën e demokracive elektorale kjo çështje, pra niveli i rolit të shtetit në ekonomi dhe roli dhe madhësia e sektorit privat, është diçka që diskutohet ashpërsisht. Ajo nuk është politikisht neutrale, por diçka për të cilën partitë politike zihen rreptas. Është një çështje për të cilën mendimi i dikujt varet nga simpatitë politike dhe botëkuptimi ideologjik.

Nga viti 1999 e deri më 2008 privatizimi, nën administrimin zyrtar ndërkombëtar, ishte strategjia ekonomike kryesore e Kosovës: Shtylla IV ishte pjesa e UNMIK-ut që ishte zyrtarisht përgjegjëse për rindërtimin dhe zhvillimin e Kosovës, dhe gjatë këtyre nëntë vjetve privatizimi ishte aktiviteti kryesor i Shtyllës IV. Që në fillim të vjeshtës në vitin 1999 UNMIK-u kishte shprehur në mënyrë të qartë synimin për ta bërë privatizimin qasje kryesore të tij ndaj ekonomisë së Kosovës. Në dekadën që pasoi burime të mëdha u harxhuan për përgatitjen, planifikimin dhe për implementimin e strategjisë së privatizimit.

Privatizimi u zgjodh nga ana e zyrtarëve ndërkombëtarë në UNMIK dhe në Shtyllën e BE-së si strategji kryesore ekonomike për Kosovën jo për shkak të karakteristikave të posaçme të ekonomisë së Kosovës dhe jo pse ndonjë analizë ekonomike specifike për kontekstin i kishte çuar ata në konkluzionin se privatizimi do të ishte mënyra më e mirë për t’i zgjidhur sfidat e veçanta ekonomike të Kosovës. Privatizimi u zgjodh sepse UNMIK-u ishte një operacion i ashtuquajtur “shtetndërtues”, dhe të gjitha operacionet e tilla në gjithë botën realizohen brenda një formati të caktuar, një modeli të caktuar për reformat që zbatohet në të gjitha vendet ky synohet ky objektiv. Operacionet e “shtetndërtimit”, duke përfshirë modelin e UNMIK-ut për reforma, bazohen në argumentin se liberalizimi politik dhe ekonomik janë të domosdoshme për sigurinë ndërkombëtare. Në fushën ekonomike ky model liberalizimi synon, zakonisht, privatizimin dhe tregun e lirë. Dhe ishte pikërisht kjo pse privatizimi u zgjodh për Kosovën: UNMIK-u ishte një operacion “shtetndërtimi” – të gjitha operacionet e këtij lloji zbatojnë një format të reformave ekonomike liberale – prandaj privatizimi ishte paracaktuar për të qenë qasja ndaj ekonomisë së Kosovës për zyrtarët ndërkombëtarë. Ai ishte një zgjedhje paraprakisht e vendosur.

Privatizimi u zgjodh për Kosovën pa diskutime gjithëpërfshirëse ekonomike, pa pyetur pse dhe a është ai një strategji e mirë për ekonominë, dhe pa i dhënë askujt nga Kosova pushtet të vërtetë vendimor. Duke ndjekur modelin “shtetndërtues” zyrtarët ndërkombëtarë planifikuan, përgatitën dhe ekzekutuan privatizimin në mënyrë teknike, me një gjuhë funksionaliste. Kjo meriton vëmendje sepse privatizimi nuk është çështje teknike. Ai është një çështje politike. Ai është një çështje që në demokraci debatohet, analizohet dhe vihet në pikëpyetje, dhe duhet të jetë temë e mosmarrëveshjeve, angazhimit dhe diskutimeve politike. Por në Kosovë kjo nuk ndodhi. Zyrtarët ndërkombëtarë zgjodhën, përgatitën dhe drejtuan privatizimin duke e hequr këtë çështje nga fusha e debatit demokratik dhe duke e vënë në duart e tyre – duke folur për të dhe duke e avancuar si diçka teknike dhe të padiskutueshme.

Megjithatë, ishte një gjë të cilën zyrtarët ndërkombëtarë e vunë në pikëpyetje derisa ishin në krye të privatizimit në Kosovë: si mund ta zbatonin këtë zgjedhje të paracaktuar të privatizimit pa u rrezikuar që të mbahen përgjegjës për procesin, pa u rrezikuar nga hedhja në gjyq? Ndërsa formati i shtetndërtimit i “UNMIK-ut” për liberalizimin ekonomik synonte privatizim të shpejtë dhe në shkallë të gjerë, ishte e rëndësishme për zyrtarët ndërkombëtarë që ta bënin këtë në një mënyrë që nuk do të kthehej kundër tyre duke i bërë ata përgjegjës për procesin.

Ky qëllim për privatizim të shpejtë dhe pa rrezik ishte komplikuar nga mjedisi i Kosovës. Historia e kohëve të fundit e Kosovës si pjesë e Jugosllavisë socialiste, si dhe periudha e saj e represionit nën Serbi, i ngritën disa probleme që e bënin privatizimin një çështje ligjërisht shumë të rrezikshme për zyrtarët ndërkombëtarë, më shumë se që kishin paramenduar. Një çështje e rëndësishme lidhej me pronësinë ligjore të ndërmarrjeve në Kosovë. Privatizimi do të thotë shitje e pronës pronarëve privatë, por në Kosovë zyrtarët ndërkombëtarë nuk ishin të sigurt se kush ishte pronari i pronës që do të shitej. Pa krijuar një kornize ligjore për privatizimin që do ta sqaronte këtë, ose të paktën do t’i mbronte zyrtarët ndërkombëtarë nga ankesat rreth pronësisë, ata nuk guxonin t’ia fillonin me procesin.

Shqetësimi tjetër i zyrtarëve ndërkombëtarë kishte të bënte me frikën e tyre se mund të akuzoheshin se po kapërcenin mandatin e tyre gjatë privatizimit: ata nuk ndiheshin plotësisht të sigurt për lirinë e veprimit të autoritetit ligjor të UNMIK-ut në fushën e të drejtave pronësore. UNMIK-u kishte mandatin për të administruar pronën në Kosovë, por kjo nuk do të thotë se kishte të drejtën për ta shitur.

Me pak fjalë, Shtylla IV ishte përgjegjëse për rindërtim dhe zhvillim ekonomik, dhe privatizimi ishte aktiviteti kryesor i Shtyllës IV në Kosovë, nuk ishin konsideratat ekonomike ato që i dhanë formën privatizimit të drejtuar nga ndërkombëtarët në Kosovë. Në vend të kësaj, ajo që dominoi tek zyrtarët ndërkombëtarë që kishin marrë përsipër ekonominë e Kosovës ishin konsideratat ligjore: si të kryhej privatizimi pa u mbajtur ligjërisht përgjegjës për procesin. Ky ishte një shqetësim i madh në mesin e zyrtarëve ndërkombëtarë, sepse ata besonin se rreziku për t’u paditur në gjyq gjatë privatizimit në Kosovë ishte mjaft i madh.

Frika e madhe e zyrtarëve ndërkombëtarë për përgjegjësinë e tyre u manifestua në kornizën ligjore dhe operative të procesit të privatizimit në Kosovë. Ndërsa privatizimi – një çështje krejtësisht politike – u depolitizua dhe u shndërrua në çështje teknike nga zyrtarët ndërkombëtarë në Kosovë – kuadri ligjor i privatizimit u politizua: krejt qëllimi i ligjeve të UNMIK-ut të hartuara për privatizimin në Kosovë ishte kryerja e procesit (në përputhje me formatin e paracaktuar të “shtetndërtimit”, dhe pavarësisht nga të gjitha problemet e mëdha që zyrtarët ndërkombëtarë i shihnin në lidhje me të) pa i ekspozuar zyrtarët ndërkombëtarë ndaj rrezikut ligjor.

Diskutimet ligjore mbi privatizimin në Kosovë, si dhe zgjidhjet e bëra për procesin, u dominuan plotësisht nga zyrtarët ndërkombëtarë, ndërsa pikëpamjet dhe të drejtat e vendësve nuk u konsideruan të rëndësishme. Zyrtarët ndërkombëtarë ishin të shqetësuar për pasojat e privatizimit për regjistrat ligjorë personalë, por nuk u ndalën për të ndërmarrë një shqyrtim të plotë të pasojave ekonomike të privatizimit për njerëzit në Kosovë. Një vlerësim i tillë ende nuk është bërë, dhe, për rrjedhim, pasojat e sakta ekonomike të privatizimit mbeten të papërcaktuara deri në këtë ditë. Ndërkaq, ajo që është e qartë pas një dekade privatizimi si qasje kryesore e operacionit gjigant të “shtetndërtimit” ndaj ekonomisë së Kosovës është se rreth gjysma e popullsisë është ende pa punë, rreth gjysma e saj jeton në varfëri, dhe sistemet e shëndetësisë, arsimit, infrastruktura, prodhimi vendor dhe bujqësia janë shumë shumë të dobëta. Edhe sipas vetë qëllimit zyrtar të Shtyllës IV për rindërtim dhe zhvillim privatizimi nuk duket se ka funksionuar.

Zyrtarët ndërkombëtarë nuk ishin të interesuar të diskutojnë pse apo a duhet të bëhet privatizimi në Kosovë. Por Kosova ka arsye të mirë për të pyetur pse procesi ishte zgjedhur që në fillim, si ka ndikuar ai vërtet në gjendjen socio-ekonomike, dhe pse privatizimi po vazhdon.

http://english.nupi.no/Publications/Books-and-reports/2010/Privatization-in-Kosovo-The-International-Project-1999-2008

The idea of unifying Kosovo and Albania is becoming more current

Last Friday, ten members of Kosovo’s parliament suggested changing the country’s capital. Pristina, today’s capital, is a grey, polluted town with chaotic, worn-out infrastructure and dusty facades. No complete population census has been held in Kosovo since 1981, but Pristina probably has around 300 000 inhabitants.

Prizren has at least 100 000 inhabitants less than Pristina, is fertile and fine-looking with century-old mosques and churches from the middle ages, and even a well-kept Turkish bath from the 16th century. A monumental castle from the 11th century is situated in the green hills above Prizren town.

Prizren’s picturesque charm was however not the reason behind the MPs’ capital change initiative. Their statement underlined that Prizren is the spiritual capital of Albanians and a place of historical coexistence between different religions. The proposal was presented the same week as the 131-year anniversary of the League of Prizren, a political organisation the foundation of which marked the Albanian national awakening. The League confirmed Prizren as Albanians’ cultural – and, for a time, political – centre.

For the second consecutive year the League of Prizren anniversary was celebrated with a festival, this year arranged by the Network of Albanian Organisations (RrOSh), with members from across the Balkans. The 131-year anniversary included a cheerful, slightly odd combination of activities: photo exhibitions with Albanian motives, a conference where Albanian intellectuals discussed today’s significance of the League of Prizren, folk dance groups sweeping through Prizren’s brick stone streets, a motorcycle club driving through the town with the Albanian flag and a group of football supporters dressing the Prizren hill in the Albanian colors black and red. The day ended with a street party where a young band invited the audience to dance to old classics.

The possibilities of Kosovo unifying with Albania has so far been a taboo topic amongst Albanian politicians. The international community has defined such unification as a non-issue. Albanians constitute 98% of the population in Albania, around 92% in Kosovo, more than a fourth in Macedonia, and there are significant Albanian minorities in Serbia, Montenegro, and Greece. Unification between Albania and Kosovo has by some internationals been seen as a threat to the stability of these other Balkan-states. Serbia in particular has regarded hints at unification as an aggressive expression of Albanian territorial expansion.

That Albanian unification now is the topic of emerging discussion should be seen in connection with another, highly problematic proposal: partition of Kosovo between an “ethnically clean” Serbian north and Albanian south. A former US Balkan-Ambassador recently suggested such a solution. Both partition and unification were in 2006 defined by the international community as a no-go regarding Kosovo’s status. That the issue of unification is now emerging in parallel with the notion that it suddenly appears to be acceptable to propose ethnic division, is little more than could be expected.

Contrary to the issue of partition, few immediate arguments speak against unification between Kosovo and Albania. Economically and security-wise such a solution could benefit the whole Balkan region. Today’s emerging Albanian unification does not have militant connotations – as at the time of the League of Prizren, the main focus is on common culture, language, arts and on mutual political and economic interests.

So far, the most concrete result of the unification talk is a tunnel which will connect Kosovo with Albania. A few weeks ago the tunnel was opened with much ado by the two countries’ Prime Ministers.
– This represents one of Albanians’ most beautiful dreams come true, stated Albania’s Sali Berisha. – This is the Albanian nation’s tunnel of unity.

Ideen om å slå sammen Kosovo og Albania blir stadig mer aktuell

Fredag forrige uke foreslo ti parlamentsmedlemmer i Kosovo å skifte ut landets hovedstad. Pristina, dagens hovedstad, er en grå og skitten by med kaotisk, sliten infrastruktur og støvete fasader. Det har ikke vært noen fullstendig folketelling i Kosovo siden 1981, men Pristina rommer trolig rundt 300 000 innbyggere.

Prizren har minst 100 000 færre innbyggere enn Pristina, er frodig og billedskjønn med århundregamle moskeer og middelalderkirker, og til og med et velbevart tyrkisk bad fra 1500-tallet. I den grønnkledde åsen over Prizren ligger det en monumental festning fra det ellevte århundret.

Det var neppe Prizrens pittoreske sjarm som lå bak parlamentsmedlemmenes initiativ. Uttalelsen deres understreket at Prizren er albanernes ”åndelige hovedstad” og åsted for historisk sameksistens mellom ulike religioner. Forslaget ble presentert samme uke som 131-års jubileet for Prizrenligaen, en politisk organisasjon hvis stiftelse markerte albanernes nasjonale oppvåkning. Ligaen befestet Prizren som albanernes kulturelle – og, for en tid, politiske – sentrum.

For andre år på rad ble Prizrenliga-jubileet feiret med en festival – i år arrangert av Nettverket av albanske organisasjoner (RrOSh), som har medlemmer over hele Balkan. 131-årsdagen presenterte en snodig, trivelig samling aktiviteter: fotoutstilling med albanske motiver, en konferanse der albanske intellektuelle diskuterte Prizrenligaens betydning i dag, folkedansgrupper svinsende rundt i de brostensbelagte Prizrengatene, en motorsykkelklubb fresende gjennom byen med det albanske flagget og fotballsupportere som kledde Prizrenåsen i de albanske fargene sort og rødt. Dagen ble avsluttet med en gatefest hvor et ungt band bød på dans til albanske svisker.

Mulighetene for at Kosovo vil slå seg sammen med Albania har til nå vært et tabubelagt tema blant albanske politikere. Det internasjonale samfunn har definert forening som en ikke-sak. Albanere utgjør 98% av befolkningen i Albania, omlag 92% i Kosovo, over en fjerdedel av Makedonia, og det finnes betydelige albanske minoriteter i Serbia, Montenegro og Hellas. Sammenslåing mellom Albania og Kosovo har av enkelte internasjonale blitt ansett som en trussel mot stabiliteten i disse Balkan-landene. Spesielt Serbia har tolket antydninger om forening som et aggressivt uttrykk for albansk territoriell ekspansjon.

At albansk samling nå er gjenstand for forsiktig diskusjon bør sees i sammenheng med et annet, høyst problematisk, forslag: å dele Kosovo mellom et ”etnisk rent” serbisk nord og albansk sør. En tidligere amerikansk Balkan-ambassadør gikk nylig ut og støttet en slik løsning. Både deling og sammenslåing ble i 2006 definert av det internasjonale samfunn som en no-go hva angikk Kosovos status. At snakk om sammenslåing kommer parallelt med at det plutselig synes å være stuerent å foreslå etnisk deling, er bare å forvente.

I motsetning til deling av Kosovo er det få umiddelbare argumenter som taler mot forening mellom Kosovo og Albania. Økonomisk og sikkerhetsmessig har en slik løsning potensial til å gagne hele Balkan. Dagens albanske samling har heller ikke militante konnotasjoner. Som på Prizren-ligaens tid er fokuset på felles kultur, kunst og språk, og gjensidige politiske og økonomiske interesser.

Det mest konkrete resultatet av sammenslåingspratet så langt er en tunnel som skal forbinde Kosovo med Albania. For noen uker siden ble tunnelen åpnet med brask og bram av de to landenes statsministere.
– Dette representerer virkeliggjøringen av en av albanernes vakreste drømmer, sa Albanias Sali Berisha. – Dette er den albanske nasjonens foreningstunell.

http://english.nupi.no/Publications/Books-and-reports/2008/The-Comprehensive-UN-Sanctions-against-the-Federal-Republic-of-Yugoslavia-Aims-Impact-and-Legacy

It is autumn in Kosovo, and Ramadan has just come to an end. Kosovo is a secular country, where most people seem to be as little preoccupied with religion as most people in Norway. Only a few here follow Ramadan by not eating or drinking during the day, and a small number of restaurants in the capital Pristina was closed. My daily encounter with Ramadan happened at the bakery where I live, which only had fresh bread at Iftar, at sunset, and not during the rest of the day, and baked a certain kind of pita bread they do not have during the rest of the year.

 

Kosovo seems to have entered a state of political lethargy. Recognitions of the young country’s independence still get attention in the local media, but the whole process has slowed down. It is more than two weeks since Samoa was added to the list of recognising countries, as number 47. Serbia’s initiative directed towards getting the Internationa Court of Justice (ICJ) to issue an opinion on the legality of Kosovo’s unilateral declaration of independence has marely led to some awkward mumbling on the part of Kosovo’s political leadership, while the strongest statements on the issue have come from Britain and the USA. Surprisingly few have gone for the obvious strategy: stated that Kosovo’s independence does indeed have a basis in international law, and pointed out that the ICJ will spend at least 2-3 years on the case before issuing its “advisory” opinion, by which time the topic will be much less relevant than today.

 

Confusion regarding who is holding what sort of authority over which areas in Kosovo continues to reach unprecedented heights. The UN mission UNMIK was supposed to be long gone from Kosovo by now, leaving its power to a EU-led mission, but UNMIK is showing no signs of a dignified departure: while suggesting new, strongly unpopular new negotiations with Serbia, UNMIK is also renewing contracts for some international staff with a whole year, and firing most of its local employees. The only thing UNMIK and the EU seem to have agreed on is a “technical agreement”, which makes it “clear” that the EU can take over some of UNMIK’s equipment, but that UNMIK can demand it back at any time. The respected think tank International Crisis Group stated last week that “no single real authority exists today in Kosovo”. This is only half true. The Serbian Helsinki Committee for Human Rights recently showed that in the Serb-populated areas of the country, especially in the north, Serbia is in charge. According to the Committee Serbia is working actively to prevent integration between Kosovo’s 90% Albanians and 6% Serbs.

 

One positive development is that the power cuts in the city are rarer these days, and happen mostly at night. The temperature has sunk around 20 degrees the last weeks, but the central heating has yet to be turned on, although the bill was due over a month ago. “Too few people in the building paid”, my landlord explained when I bumped into him in the stairs a while ago.

 

The yearly Apple Day was just celebratied in Kovragi in Istog, known for growing the country’s best apples. People travelled there to look at the ripe apples and to get a taste of Kovragi’s apple brandy. RTK, the public TV channel later broadcasted a programme about the day, where analysts, apple farmers and international support organisations were interviewed in front of an apple tree. While the interviewees talked about the importance of local agricultural production, the camera dwelled patiently with the red apples, wet from the autumn rain.

Det er høst i Pristina nå, og Ramadan er nettopp avsluttet. Kosovo er et utpreget sekulært land, hvor de fleste synes å være like lite religiøsto pptatt som de fleste i Norge. Kun noen få her fulgte Ramadan-måneden ved at de ikke spiste eller drakk i løpet av dagen – og et knippe restauranter i hovedstaden var stengt. Selv merket jeg Ramadan best på at bakeriet der jeg bor bare hadde ferskt brød til Iftar, ved solnedgang, og ikke i løpet av dagen, og at de hadde et spesielt type pitabrød de ikke lager resten av året.

Kosovo synes å ha gått i politisk dvale. Anerkjennelsene av det unge landets uavhengighet får fortsatt mye oppmerksomhet i media, men hele prosessen har saknet fart. Det er over to uker siden Samoa, det 47. landet i rekken, anerkjente Kosovo. Serbias initiativ rettet mot å få the International Court of Justice (ICJ) til å uttale seg om legaliteten av Kosovos selvstendighet har bare fått politikerne her til å vri ubekvemt på seg og mumle litt, mens de sterkeste uttalelsene mot tiltaket har kommet fra USA og Storbritannia. Få har tatt den åpenbare linjen: presentert argumenter for at Kosovos uavhengighet har et legalt grunnlag innen internasjonal rett, og påpekt at ICJ-prosessen uansett vil ta minst 2-3 år, og når den omsider kommer med sin ”rådgivende uttalelse” vil hele tematikken være langt mindre viktig enn i dag.

Forvirringen over hvem som egentlig bestemmer over hva i Kosovo når stadig uante høyder. FN-kontigenten UNMIK skulle vært ute av landet for lenge siden, og overlatt makten til EU, men UNMIK gir ingen tegn til å gå for en verdig adferd: samtidig som UNMIK foreslår nye, høyst upopulære forhandlinger mellom Serbia og Kosovo, fornyet kontingenten visse internasjonale kontrakter i ett helt år mens de fleste lokale UNMIK-ansatte vil bli sagt opp. Det eneste UNMIK og EU synes å ha blitt enige om angaaende maktoverføringen, er en “teknisk avtale”, som for noen uker siden gjorde det ”klart” at EU kunne overta noe av UNMIKs utstyr, men at UNMIK kunne kreve det tilbake når som helst. Den respekterte tenketanken Internasjonal Crisis Group uttalte forrige uke at ”no single real authority exists today in Kosovo”. Dette er bare en halvveis sannhet: Serbias Helsingforskomité viste nylig at i de serbiske områdene i landet, spesielt i nord, har Serbia full kontroll. I følge Komiteen jobber Serbia aktivt for å ødelegge alle muligheter for integrering mellom Kosovos 90% albanere og 6% serbere.

En positiv utvikling er imidlertid at strømkuttene i byen er blitt sjeldnere, og foregår mest om natten. Temperaturen har sunket rundt tyve grader de siste ukene, men sentralfyringen er ikke skrudd på enda, selv om regningen ble betalt for over en måned siden. ”Det var for få i blokka som betalte”, forklarte leilighetseieren da jeg traff han i trappeoppgangen for en stund siden.

Årets store Epledag ble nettopp feiret i landsbyen Kovragi i Istog, som er kjent for å ha de beste eplene i landet. Folk strømmet til langveis fra for å se på de modne eplene og smake på Kovragis eplebrennevin. Statskanalen RTK sendte i etterkant et timelangt TV-program, der en rekke analytikere der en rekke analytikere, epledyrkere og internasjonale stoetteorganisasjoner ble intervjuet foran et epletre. Kameraet dvelte lenge ved bilder av de røde, regnvåte eplene mens intervjuobjektene snakket om viktigheten av lokal jordbruksproduksjon.

Almost six months after Kosovo’s declaration of independence the extraordinary has become the norm.

Last Friday, Head of the UN Mission in Kosovo (UNMIK), Lamberto Zannier, in the UN Security Council declared himself incapable of exerting his powers. On paper, Zannier personifies the country’s executive, judiciary and legislative powers – that is, on one set of papers. Now the problem is to clarify exactly which papers should decide on issues of power in Kosovo: UN Resolution 1244, awarding UNMIK near absolute authority? Kosovo’s unique constitution, which declares Kosovo an independent and sovereign state while at the same time, gives up this sovereignty to an EU-led contingent? The recommendation from the UN Secretary-General saying that Kosovo shall be independent, though temporarily supervised by an international mission? Or the statement from the same Secretary-General expressing that Kosovo is not independent, but should be shared between Serbia and an international governing body?

People in Kosovo have long wanted UNMIK gone in order to run themselves. Also UNMIK’s employees are generally eager to get away from a place they usually dislike, and to leave their responsibilities to the EU. It is however questionable whether the UN Security Council will let go of UNMIK that easily. Serbia and Russia continue to object to a downphasing or “reconfiguration” of UNMIK and apparently want more in return for limiting their intransigence than what they have been offered so far.

Meanwhile, people here are occupied with more prosaic issues like high unemployment and frequent power cuts. Polls show that Kosovo’s energy provider KEK is the country’s least popular institution. KEK’s explanation of the summer’s restrictions is “increased consumption”, making people wonder whether the situation is really caused by maladministration or perhaps sale of energy that should have been delivered to people here.

Kosovo’s water services situation is not straightforward either. All over the country, water is being held back throughout the night, sometimes also during the day. In the North of Kosovo – where most of the population is Serb – an Albanian village has encountered more serious water problems. After nine attempts to build a 700 meter long water pipe to the village, the construction was stopped by Serbs throwing stones and chasing off police and KFOR soldiers trying to monitor the construction. It seems likely that the water pipe now will become several times longer – and built under the river Ibar, through an Albanian-populated area in order to avoid renewed violence from Serbs.

On the Albanian side of the divided city Mitrovica, three mysterious trucks full of heavy poison are to be found. Apparently the poison trucks have arrived in Kosovo, via Macedonia from Iran without any further plan. People in Mitrovica are reporting breathing trouble, skin problems and vomiting they believe to be caused by the poison. Last week, demonstrations for removing the poison trucks were harshly stopped by the police. Attempts to send the trucks back out of the country have been rejected because the poison is said to be too dangerous.

Serbia’s arrest of war crimes accused Radovan Karadzic has been received positively also in Kosovo, though at the same time it is pointed out that Serbia also kept him in hiding all these years, and that Ratko Mladic is the one who really should be arrested. Others consider the arrest as part of a political game where Serbia will gain at Kosovo’s cost, and suspect the arrest for being timed to overshadow the meeting between US President George W. Bush and Kosovo’s President and Prime Minister.

Otherwise, media report that foreigners do not need visa to work and live in Kosovo and that the number of Chinese immigrants increased last year. One part of the capital Pristina with many Chinese-owned shops is already being called Chinatown.

In this extraordinary, “global” Kosovo, people are spectators while the country’s coordinates remain in the making.

Nesten et halvt år etter Kosovos uavhengighetserklæring er situasjonen her mer
forunderlig enn noen gang.

Forrige fredag var sjefen for Kosovos FN-ledelse UNMIK i Sikkerhetsrådet og erklærte seg ute av stand til å utøve sine fullmakter. På papiret personifiserer UNMIKs sjef landets utøvende, lovgivende og dømmende makt – i hvert fall på ett sett papirer. Saken er nå nettopp å avgjøre hvilke dokumenter som skal bestemme hvem som har makten: FN-resolusjonen 1244 fra 1999, som gir UNMIK nær absolutte fullmakter? Kosovo’s unike grunnlov, som erklærer Kosovo en selvstendig og suveren stat, men samtidig oppgir suvereniteten til en EU-ledet kontingent? Anbefalingen fra FNs Generalsekretær som sier at Kosovo skal være uavhengig, dog midlertidig styrt av en internasjonal ledelse? Eller uttalelsen fra den samme Generalsekretæren som
uttrykker at Kosovo ikke er uavhengig, men bør deles mellom Serbia og en internasjonal styrelse?

Folk i Kosovo har lenge ønsket UNMIK vekk så de kan styre seg selv. Også UNMIKs ansatte er ivrige etter å komme seg bort fra et sted de generelt misliker, og overlate makten til EU. Men Sikkerhetsrådet vil neppe la UNMIK slippe unna så lett. Serbia og Russland protesterer fortsatt mot en nedskalering, eller ”rekonfigurasjon” av UNMIK og vil åpenbart ha mer til gjengjeld for å dempe seg enn det de er blitt tilbudt så langt.

I mellomtiden er folk her mer opptatt av prosaiske temaer som høy arbeidsløshet og hyppige strømkutt. Kosovos energileverandør er i følge meningsmålinger landets minst populære institusjon. Denne har begrunnet sommerens strømkutt med “økt forbruk”, men mange tenker seg at situasjonen snarere skyldes maladministrasjon, muligens også salg av energi som burde blitt levert til folk her.

Vannforsyning er heller ikke ukomplisert i Kosovo. Overalt blir vannet holdt tilbake hele natten, og noen ganger om dagen. En albansk landsby i nord-Kosovo – hvor majoriteten av innbyggerne er serbere – har støtt på mer seriøse problemer. Etter ni forsøk på å bygge en 700 meter vannledning til landsbyen ble arbeidet stoppet av stenkastende serbere som jagde bort politimenn og NATO-soldater som forsøkte å overse byggingen. Mye tyder nå på at ledningen vil bli flere ganger så lang, og legges gjennom et albansk-befolket område og under elven Ibar for å unngå fornyet serbisk vold.

På den albansk-befolkete siden av den delte byen Mitrovica står det nå tre mystiske trucks fulle av tung gift. Disse er blitt brakt til Kosovo fra Iran via Makedonia, åpenbart uten noen videre plan. Fra Mitrovica rapporteres det problemer med pust, hud og oppkast man antar skyldes giften. Protester forrige uke for fjerning av giften ble slått hardt ned på, og avslag på forsøk på å sende giftstoffet ut av landet er blitt begrunnet med at den er for farlig.

Serbias arrestasjon av krigsforbryter-anklagete Radovan Karadzic blir berømmet også her, samtidig som det blir bemerket at også Serbia holdt han skjult, og at Ratko Mladic er den som virkelig burde arresteres. Andre ser arrestasjonen som en del av et politisk spill der Serbia vil få nye fordeler på Kosovos bekostning, og mistenker timingen for å være planlagt for å overskygge nyhetsdekningen av møtet mellom President George W. Bush og Kosovos Statsminister og President.

Ellers rapporterer media her at utlendinger ikke trenger visa for å bo og jobbe i Kosovo, og at antallet innvandrede kinesere økte i fjor. Et nabolag i hovedstaden Pristina med kinesisk-eide butikker blir nå kalt Chinatown.

I dette forunderlige, ”globale” Kosovo, er folk tilskuere til at landets formelle rammer forblir i endring.

Follow

Get every new post delivered to your Inbox.